Rouwen begint niet altijd pas nadat iemand is overleden. Soms begint het eerder. Bijvoorbeeld wanneer je hoort dat iemand van wie je houdt ongeneeslijk ziek is. Of wanneer een ouder door dementie langzaam verandert. Of wanneer een arts een slechte prognose geeft en je ineens voelt dat de toekomst die je kende niet meer vanzelfsprekend is. Dat gevoel kan verwarrend zijn. Want iemand is er nog. Je kunt diegene nog vasthouden, aankijken of bezoeken. En toch voelt het soms alsof je al stukjes afscheid aan het nemen bent. Dit wordt ook wel anticiperende rouw genoemd. Het is rouw voordat iemand is overleden. En hoewel het minder vaak besproken wordt, kan het ontzettend intens zijn.
Wat is rouw voordat iemand is overleden?
Rouwen voordat iemand is overleden betekent dat je verdriet, angst, boosheid of gemis voelt terwijl die persoon nog leeft. Je rouwt dan niet alleen om het overlijden zelf, maar ook om alles wat langzaam verandert of verdwijnt. Bij dementie kan dit herkenbaar zijn. Iemand is fysiek nog aanwezig, maar wordt steeds minder de persoon zoals jij die kende. Gesprekken veranderen. Herinneringen verdwijnen. Rollen draaien om. Een kind wordt mantelzorger. Een partner wordt verzorger. Je mist iemand, terwijl die persoon nog naast je zit. Ook bij een ernstige ziekte kan rouw vroeg beginnen. Na een slechte diagnose verandert de sfeer in één klap. Vakantieplannen, toekomstplannen en gewone dagelijkse dingen krijgen ineens een andere lading. Je denkt misschien al na over het moment waarop iemand is overleden, terwijl je tegelijkertijd probeert te genieten van de tijd die er nog is.
Waarom deze rouw zo verwarrend voelt
Rouwen voordat iemand is overleden kan een schuldgevoel geven. Waarom ben je al verdrietig, terwijl diegene er nog is? Misschien voel jij je zelfs schuldig omdat je soms verlangt naar rust, duidelijkheid of een einde aan de onzekerheid. Deze gevoelens zijn menselijk. Rouw is geen knop die pas aangaat zodra iemand is overleden. Je hart reageert op verlies. En verlies kan ook ontstaan door verandering, angst en machteloosheid. Wanneer iemand ziek is of achteruitgaat, verlies je vaak al een stukje van de relatie zoals die was. Het lastige is dat de buitenwereld dit niet altijd ziet. Zolang iemand niet is overleden, verwachten mensen vaak dat je sterk blijft of positief denkt. Maar vanbinnen kun je al in een rouwproces zitten. Dat maakt het soms extra eenzaam.
Bij ziekte en dementie is afscheid nemen vaak langzaam
Niet ieder afscheid gebeurt op één moment. Soms is afscheid nemen een langzaam proces. Bij ziektes als ALS, kanker, hartfalen of dementie kan iemand stap voor stap zelfstandigheid, energie of herkenbaarheid verliezen. Elke achteruitgang kan voelen als een klein verlies. Bij dementie wordt vaak gezegd dat je iemand twee keer verliest. Eerst langzaam tijdens de ziekte en later wanneer die persoon is overleden. Dat klinkt hard, maar veel naasten herkennen het. Je rouwt om de gesprekken die niet meer lukken, om de blik die verandert, de herinneringen die niet meer gedeeld worden en de toekomst die steeds kleiner wordt.
Bij een slechte prognose speelt onzekerheid een grote rol. Je weet dat het afscheid eraan komt, maar je weet niet precies wanneer. Daardoor leef je soms tussen hoop en verdriet in. De ene dag klamp je je vast aan goede momenten, de andere dag word je overspoeld door angst voor het moment waarop iemand is overleden.
Hoe ga je om met rouw voordat iemand is overleden?
Er is geen perfecte manier om hiermee om te gaan. Wat kan helpen, is erkennen dat jouw gevoelens echt zijn. Je hoeft niet te wachten tot iemand is overleden om verdrietig te mogen zijn. Je hoeft je ook niet groot te houden omdat anderen vinden dat het nog niet zover is. Probeer ruimte te maken voor beide kanten. Je mag genieten van kleine momenten samen en tegelijk bang zijn voor wat komt. Je mag lachen aan het bed van iemand die ziek is en later in de auto huilen. Je mag dankbaar zijn voor extra tijd en toch boos zijn dat die tijd op z’n eind is. Praten helpt, maar niet met iedereen. Kies iemand die niet meteen oplossingen aandraagt of zegt dat je positief moet blijven. Soms heb je gewoon iemand nodig die luistert.
Ook professionele hulp kan waardevol zijn, zeker als je merkt dat de spanning, slapeloosheid of paniek je dagelijkse leven overneemt.
Wat als iemand uiteindelijk is overleden?
Wanneer iemand uiteindelijk is overleden, betekent dat niet dat de rouw lichter is omdat je eerder verdriet had. Sommige mensen denken dat anticiperende rouw je voorbereidt op het echte afscheid. Dat kan deels zo zijn, maar het overlijden zelf blijft vaak alsnog een harde klap. Soms komt er na het overlijden ook opluchting. Vooral als iemand lang ziek is geweest of veel pijn had. Die opluchting kan opnieuw schuldgevoel geven. Maar ook dat gevoel is menselijk. Opluchting betekent niet dat je blij bent dat iemand is overleden. Het kan betekenen dat de strijd, de onzekerheid of het lijden voorbij is. Daarna begint vaak een nieuwe fase. De zorg valt weg, telefoontjes met artsen stoppen en de stilte wordt groter. En dan pas merk je soms hoeveel je al die tijd hebt gedragen.
Wat kan je overlijdensrisicoverzekering betekenen als iemand is overleden?
Een overlijdensrisicoverzekering is natuurlijk geen oplossing voor rouw. Geen enkele verzekering kan het gemis wegnemen wanneer iemand is overleden. Wat een overlijdensrisicoverzekering wel kan doen, is financiële rust geven aan nabestaanden. Als de verzekerde persoon binnen de looptijd van de verzekering komt te overlijden, kan er een bedrag worden uitgekeerd aan de nabestaanden of begunstigden. Dat geld kan bijvoorbeeld helpen om de hypotheek te blijven betalen, vaste lasten op te vangen of tijdelijk minder te hoeven werken. Zeker in een periode van ziekte, onzekerheid en rouw kan financiële druk alles nog zwaarder maken. Het is daarom verstandig om op tijd te kijken of je overlijdensrisicoverzekering nog past bij je situatie. Denk aan veranderingen zoals samenwonen, trouwen, kinderen krijgen, een huis kopen of een eigen bedrijf starten.
Wanneer iemand ernstig ziek is, kan het afsluiten of aanpassen van een verzekering lastiger zijn. Daarom is het slim om dit onderwerp niet pas te bekijken wanneer een slechte prognose op tafel ligt.
