Het overlijden van een dierbare is voor iedereen ontzettend verdrietig. Voor kinderen kan het verlies van een opa, oma, ouder of ander familielid extra verwarrend zijn. Ze begrijpen vaak nog niet precies wat de dood betekent en kunnen daardoor allerlei gedachten ontwikkelen. Soms voelt een kind zich zelfs schuldig over het overlijden. Misschien heeft je kindje vlak voor het overlijden ruzie gehad met de overledene of iets onaardigs gezegd. Hoe ga je hiermee om? En hoe help je jouw kind om dat schuldgevoel los te laten? Op deze pagina lees je een paar handige tips.
Waarom voelt een kind zich schuldig over een overlijden?
Kinderen beleven de wereld anders dan volwassenen. Vooral jonge kinderen kunnen denken dat hun gedachten, woorden of gedrag invloed hebben op gebeurtenissen waar ze helemaal geen controle over hebben. Dit wordt ook wel magisch denken genoemd. Stel dat je kindje boos was op opa en tijdens een ruzie riep: “Ik wil je nooit meer zien!” Wanneer opa kort daarna overlijdt, kan je kind denken dat die boze woorden het overlijden hebben veroorzaakt. Ook kunnen kinderen zich schuldig voelen omdat ze niet vaak genoeg op bezoek zijn geweest, geen afscheid hebben genomen of niet verdrietig genoeg zijn. Sommige kinderen denken zelfs dat ze iets hadden kunnen doen om het overlijden te voorkomen. Hoewel deze gedachten voor volwassenen misschien onlogisch lijken, kunnen ze voor een kind echt aanvoelen. Het is daarom belangrijk om zulke gevoelens serieus te nemen.
Hoe herken je dat jouw kind zich schuldig voelt?
Niet elk kind vertelt uit zichzelf wat er in zijn of haar hoofd omgaat. Soms merk je het schuldgevoel vooral aan veranderingen in gedrag. Een kind dat zich schuldig voelt, kan bijvoorbeeld stiller worden, slechter slapen of vaker boos reageren. Ook kan je kindje plotseling bang zijn dat andere familieleden overlijden. Sommige kinderen stellen steeds dezelfde vragen over het overlijden, terwijl anderen het onderwerp juist vermijden. Let ook op uitspraken zoals: “Als ik liever was geweest, was oma misschien niet doodgegaan.” Of: “Het komt door mij.” Zulke opmerkingen zijn belangrijke signalen. Probeer niet meteen het gesprek af te sluiten met de boodschap dat je kindje zich geen zorgen hoeft te maken. Vraag liever rustig waarom je kind dat denkt.
Maak duidelijk dat je kindje niet schuldig is
Wanneer je ontdekt dat jouw kind zich schuldig voelt over een overlijden, is geruststelling belangrijk. Vertel duidelijk dat het overlijden niet door zijn of haar gedachten, woorden of gedrag is veroorzaakt. Gebruik daarbij eenvoudige taal die past bij de leeftijd van je kindje. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: “Opa is overleden omdat zijn lichaam heel ziek was. Dat komt niet doordat jij boos op hem bent geweest.” Soms is één gesprek niet genoeg. Kinderen hebben herhaling nodig om moeilijke gebeurtenissen te begrijpen. Het kan dus gebeuren dat je kindje weken later opnieuw vraagt of het overlijden zijn of haar schuld was. Blijf geduldig en geef steeds dezelfde duidelijke uitleg. Zo help je jouw kind langzaam vertrouwen te krijgen in het idee dat het niets verkeerd heeft gedaan.
Geef ruimte aan alle gevoelens
Verdriet is niet het enige gevoel dat bij rouw hoort. Kinderen kunnen ook boos, bang, opgelucht of zelfs vrolijk zijn. Dat kan voor ouders verwarrend zijn, maar het is heel normaal. Misschien speelt je kindje een uur na de begrafenis alweer vrolijk buiten. Of lacht het tijdens een gesprek over de overledene. Dat betekent niet dat het verlies geen indruk maakt. Leg uit dat alle gevoelens mogen bestaan. Je kunt iemand ontzettend missen en tegelijkertijd plezier hebben. Je mag boos zijn op iemand die overleden is en toch heel veel van die persoon houden. Vooral wanneer een kind zich schuldig voelt omdat het niet voortdurend verdrietig is, kan deze boodschap helpen.
Samen herinneringen ophalen helpt
Een mooie manier om met schuldgevoelens om te gaan, is samen herinneringen ophalen aan de overleden persoon. Bekijk oude foto’s, vertel grappige verhalen of maak een herinneringsdoos met bijzondere spulletjes. Vraag je kindje bijvoorbeeld wat het leukste moment met oma was. Misschien herinnert je kind zich de koekjes die ze samen bakten of de spelletjes die ze altijd speelden. Door aandacht te besteden aan fijne herinneringen, ontdekt je kindje dat de relatie met de overledene uit veel meer bestond dan dat ene vervelende moment. Je kunt ook samen een brief schrijven aan de overleden persoon. Daarin mag je kind alles vertellen wat het nog had willen zeggen. Dat kan helpen om gevoelens onder woorden te brengen.
Wanneer is extra hulp handig?
Meestal worden schuldgevoelens na verloop van tijd minder, zeker wanneer een kind genoeg steun en uitleg krijgt. Toch kan het gebeuren dat een kindje lang blijft worstelen met het overlijden. Merk je dat je kind steeds angstiger wordt, bijna niet meer slaapt, zich terugtrekt of de hele tijd zegt dat het schuldig is? Dan kan professionele ondersteuning nodig zijn. Een huisarts, kinderpsycholoog of gespecialiseerde rouwbegeleider kan helpen om de gevoelens beter te begrijpen en te verwerken. Wacht vooral niet totdat de problemen heel groot worden. Soms kunnen een paar gesprekken al veel verschil maken.
Waarom een overlijdensrisicoverzekering verstandig is
Een overlijden brengt niet alleen emotioneel verdriet met zich mee. Wanneer een ouder overlijdt, kunnen er ook financiële zorgen ontstaan. Denk aan de hypotheek, dagelijkse boodschappen, kinderopvang en andere vaste lasten. Een overlijdensrisicoverzekering kan helpen om die financiële gevolgen op te vangen. Deze verzekering keert een vooraf afgesproken bedrag uit wanneer de verzekerde tijdens de looptijd overlijdt, als aan de polisvoorwaarden is voldaan. Met dat geld kan de achterblijvende partner bijvoorbeeld een deel van de hypotheek aflossen of het weggevallen inkomen tijdelijk opvangen. Hierdoor ontstaat er meer financiële rust in een periode waarin het gezin al genoeg te verwerken heeft. Een overlijdensrisicoverzekering neemt het verdriet natuurlijk niet weg. Maar het kan wel voorkomen dat financiële problemen de moeilijke situatie nog zwaarder maken.
