Wanneer iemand in de familie overlijdt, verwacht je misschien dat het verdriet meteen komt. Een kind kan huilen, veel vragen stellen of juist opvallend stil worden. Maar soms gebeurt er iets heel anders. Een kind lijkt na een overlijden redelijk snel weer verder te gaan. Het speelt met vriendjes, gaat naar school en praat nauwelijks over wat er is gebeurd. Pas weken of zelfs maanden later komen de emoties naar boven. Dat maanden later rouwen kan voor ouders onverwacht zijn, maar het hoeft niet raar te zijn. Kinderen verwerken een overlijden namelijk anders dan volwassenen. Hun begrip van de dood, hun emoties en de manier waarop ze met verlies omgaan ontwikkelen zich nog. Verdriet kan daardoor op een later moment opnieuw of zelfs voor het eerst sterk naar boven komen.
Waarom kan een kind maanden later rouwen?
Direct na een overlijden gebeurt er vaak veel. Er zijn verdrietige volwassenen in huis, er moet misschien een uitvaart worden geregeld en de dagelijkse routine verandert. Een kind krijgt wel mee dat er iets ergs is gebeurd, maar begrijpt misschien nog niet wat het betekent. Vooral jonge kinderen kunnen moeite hebben met het definitieve karakter van de dood. Ze weten bijvoorbeeld dat opa er niet meer is, maar begrijpen nog niet helemaal dat opa ook volgende maand of volgend jaar niet terugkomt. Naarmate dat besef groeit, kan ook het verdriet veranderen. Daarom kan maanden later rouwen ineens zichtbaar worden. Een kind beseft bijvoorbeeld tijdens een verjaardag dat de overleden persoon er echt niet meer bij is. Ook Kerstmis, een vakantie, Vaderdag, Moederdag of een andere belangrijke gebeurtenis kan verdriet opnieuw naar boven brengen.
Rouw verloopt bij kinderen vaak in stukjes
Volwassenen kunnen langere tijd intensief met hun verdriet bezig zijn. Bij kinderen zie je vaker dat verdriet en het gewone leven elkaar snel afwisselen. Een kind kan het ene moment huilen omdat het iemand mist en tien minuten later enthousiast buiten voetballen. Dat betekent niet dat het verdriet verdwenen is. Spelen en plezier maken kunnen juist manieren zijn waarop kinderen tussendoor afstand nemen van zware emoties. Ze verwerken wat ze op dat moment aankunnen en komen later weer bij het verlies terug. Maanden later rouwen past daardoor bij de manier waarop sommige kinderen een groot verlies verwerken. Bovendien kan een overlijden opnieuw betekenis krijgen wanneer een kind ouder wordt. Een kind van zes begrijpt het verlies anders dan hetzelfde kind wanneer het acht, tien of twaalf jaar oud is.
Hoe herken je maanden later rouwen?
Rouw ziet er niet bij elk kind hetzelfde uit. Sommige kinderen praten duidelijk over degene die ze missen. Andere kinderen laten hun gevoelens vooral zien in hun gedrag. Een kind kan bijvoorbeeld sneller boos, verdrietig of prikkelbaar zijn. Misschien slaapt je kind slechter, wil het opeens niet meer alleen zijn of heeft het meer behoefte aan aandacht. Ook problemen met concentreren op school kunnen voorkomen. Soms lijkt er op het eerste gezicht helemaal geen verband te bestaan met het eerdere overlijden. Juist daarom is het belangrijk om als ouder niet te denken dat het verlies inmiddels verwerkt moet zijn. Wanneer een kind maanden later rouwen laat zien, kan een gebeurtenis van lang geleden ineens weer heel dichtbij voelen.
Geef verdriet de ruimte
Als ouder wil je het verdriet van je kind waarschijnlijk het liefst oplossen. Helaas kun je rouw niet wegnemen. Wat je wel kan doen, is ervoor zorgen dat je kind weet dat alle gevoelens er mogen zijn. Probeer ruimte te creëren om over de overleden persoon te praten zonder dat ieder gesprek zwaar hoeft te worden. Samen foto’s kijken, een grappige herinnering ophalen of vertellen wat je zelf mist kan helpen. Daarmee laat je zien dat praten over iemand die overleden is normaal is. Tegelijkertijd hoeft een kind niet te praten wanneer het daar geen behoefte aan heeft. Sommige kinderen verwerken emoties makkelijker tijdens tekenen, spelen, sporten of andere activiteiten. Het belangrijkste is dat ze weten dat ze bij jou terechtkunnen wanneer ze daar wel behoefte aan hebben.
Houd bij maanden later rouwen rekening met belangrijke momenten
De eerste verjaardag zonder een overleden ouder, grootouder, broer, zus of ander dierbaar persoon kan veel losmaken. Hetzelfde geldt voor feestdagen en andere momenten die vroeger samen werden gevierd. Probeer daar als ouder rekening mee te houden. Je hoeft een kind niet voortdurend te waarschuwen dat een dag moeilijk kan worden, maar je kunt wel extra aandacht hebben voor veranderingen in gedrag. Soms is het juist fijn om de overleden persoon bewust onderdeel van zo’n dag te maken. Een foto neerzetten, een herinnering delen of iets doen wat die persoon leuk vond kan fijn zijn. Kijk vooral naar wat bij jouw kind en gezin past.
Wanneer kan extra hulp verstandig zijn?
Rouw heeft geen vaste einddatum. Dat een kind na maanden opnieuw verdriet ervaart, betekent niet automatisch dat professionele hulp nodig is. Toch kan extra ondersteuning soms verstandig zijn. Wanneer verdriet langdurig grote invloed heeft op het dagelijks functioneren, bijvoorbeeld doordat een kind bijna niet meer slaapt, niet meer naar school wil of zich sterk terugtrekt, kun je hierover praten met de huisarts of een andere zorgprofessional. Die kan samen met jullie bekijken welke ondersteuning passend is. Het belangrijkste is om niet te verwachten dat een kind volgens een vast schema rouwt. Maanden later rouwen kan onderdeel zijn van een langer proces waarin het kind steeds opnieuw leert wat het verlies betekent.
Denk ook na over de financiële gevolgen van overlijden
Een overlijden brengt naast emotioneel verdriet soms ook financiële veranderingen met zich mee. Zeker wanneer een ouder overlijdt, kan een gezin plotseling een belangrijk deel van het inkomen verliezen terwijl veel vaste lasten gewoon doorgaan. Daarom kan het verstandig zijn om, wanneer je kinderen hebt, na te denken over een overlijdensrisicoverzekering. Met zo’n verzekering spreek je af dat er onder de voorwaarden van de polis een bedrag wordt uitgekeerd wanneer de verzekerde tijdens de looptijd overlijdt. Dat geld kan bijvoorbeeld helpen bij het opvangen van woonlasten, dagelijkse uitgaven of andere financiële verplichtingen. Wacht daarbij liever niet totdat er iets gebeurt voordat je over de financiële situatie van je gezin nadenkt. Controleer welke dekking je al hebt, hoeveel inkomen er zou wegvallen bij een overlijden en welk verzekerd bedrag en welke looptijd bij jullie situatie passen.
