Binnen elk gezin ontstaat na verloop van tijd vanzelf een bepaalde rolverdeling. Misschien doet de één meestal de boodschappen, terwijl de ander de administratie bijhoudt. De ene ouder brengt de kinderen naar school en de andere kookt. Vaak denken we daar niet over na. Iedereen doet wat logisch voelt en zo ontstaat een dagelijks ritme. Een ernstige of langdurige ziekte kan dat ritme plotseling veranderen. Iemand die altijd veel werkte, zit ineens thuis. Degene die normaal de kinderen overal naartoe brengt, heeft daar misschien de energie niet meer voor. De gezonde partner krijgt ondertussen steeds meer verantwoordelijkheden. Dat kan lastig zijn, maar ook emotioneel veel met een gezin doen. Hoe ga je om met zo’n veranderende rolverdeling? Op deze pagina lees je een paar tips.
Een rolverdeling ontstaat vaak zonder dat je het merkt
Bij een rolverdeling denk je al snel aan huishoudelijke taken. Wie kookt? Wie doet de was? Wie brengt de kinderen naar hun sportclub? In werkelijkheid gaat het om veel meer. Binnen een gezin zijn er vaak tientallen kleine en grote verantwoordelijkheden verdeeld. Denk aan het betalen van rekeningen, afspraken bijhouden, onderhoud aan het huis regelen, vakanties boeken, contact met school onderhouden en belangrijke documenten bewaren. Daarnaast is er natuurlijk de financiële rolverdeling. Misschien werkt de ene partner fulltime en de andere parttime. Of één van beiden heeft een hoger inkomen. Zolang alles goed gaat, hoeft dat helemaal geen probleem te zijn. Bij ziekte kan ineens zichtbaar worden hoeveel jullie eigenlijk van elkaar afhankelijk zijn.
Wanneer ziekte alles op zijn kop zet
Een ziekte hoeft niet altijd te betekenen dat iemand helemaal niks meer kan. Toch kunnen zelfs relatief kleine veranderingen grote gevolgen hebben voor het dagelijkse leven. Misschien lukt fulltime werken tijdelijk niet meer. Autorijden kan moeilijker worden of iemand heeft regelmatig ziekenhuisafspraken. Soms zorgt vermoeidheid ervoor dat taken die vroeger vanzelfsprekend waren ineens veel energie kosten. De andere partner neemt daardoor steeds meer over. Eerst alleen de boodschappen. Daarna misschien het koken, schoonmaken, kinderen wegbrengen en administratie regelen. Ondertussen gaat het gewone werk ook gewoon door. De oorspronkelijke rolverdeling kan daardoor binnen korte tijd verdwijnen.
Dat vraagt van beide partners aanpassingsvermogen. Voor degene die ziek is, kan het frustrerend zijn om verantwoordelijkheden uit handen te moeten geven. Voor de andere partner kan het zwaar zijn om voortdurend nieuwe taken op zich te nemen.
Praat over de nieuwe rolverdeling
Juist wanneer er veel tegelijk gebeurt, is het verleidelijk om te doen wat nodig is. De gezonde partner neemt taken over en iedereen probeert de dagen zo goed mogelijk door te komen. Toch helpt het om bewust over de nieuwe rolverdeling te praten. Welke taken moeten elke week gebeuren? Wat kan minder vaak? Welke dingen kan iemand anders overnemen? En waar heeft degene die ziek is nog wel energie voor? Dat laatste is belangrijk. Soms kan iemand bepaalde taken niet meer uitvoeren, maar andere juist nog prima. Door daar samen naar te kijken, blijft iedereen zoveel mogelijk betrokken bij het gezinsleven.
Accepteer dat niet alles hetzelfde kan blijven
Wanneer het leven plotseling verandert, proberen mensen vaak zo lang mogelijk hun oude ritme vast te houden. Dat is begrijpelijk. Het gewone leven voelt vertrouwd en kan juist in een onzekere periode fijn zijn. Het kan veel energie kosten om te doen alsof alles nog hetzelfde is. Misschien hoeft het huis niet elke week perfect schoon te zijn. Misschien kunnen familieleden een keer koken of de kinderen ophalen. Ook betaalde hulp kan soms ruimte creëren. Hulp accepteren is voor veel mensen lastig, zeker wanneer ze gewend zijn alles zelf te regelen. Toch kan juist dat ervoor zorgen dat de nieuwe rolverdeling thuis beter vol te houden is. Het belangrijkste is niet dat alles precies gebeurt zoals vroeger. Het belangrijkste is dat jullie samen een manier vinden waarop het dagelijkse leven werkbaar blijft.
Vergeet de financiële rolverdeling niet
Een ziekte heeft niet alleen invloed op huishoudelijke taken. Ook financieel kan er veel veranderen. Wanneer iemand tijdelijk of langdurig minder kan werken, kan het gezinsinkomen dalen. Tegelijkertijd kunnen bepaalde uitgaven juist toenemen. Denk aan vervoer naar het ziekenhuis, hulp in huis of aanpassingen die thuis nodig zijn. Daarom is het verstandig om bij een ernstige ziekte ook naar de financiële rolverdeling te kijken. Welke inkomsten hebben jullie? Welke vaste lasten moeten elke maand worden betaald? Welke financiële buffers zijn er? En wat gebeurt er wanneer één inkomen gedeeltelijk of helemaal wegvalt? Dit zijn geen gezellige gesprekken. Maar ze kunnen veel onzekerheid wegnemen. Zeker wanneer één partner normaal vrijwel alle financiële zaken regelt, is het belangrijk dat de ander weet hoe alles is georganiseerd.
Wat als iemand niet meer beter wordt?
Soms krijgt een gezin helaas te maken met een ziekte waarvan iemand niet meer zal herstellen. Dan verandert de situatie opnieuw. Naast verdriet en zorgen ontstaan er ineens heel praktische vragen. Kan de achterblijvende partner de hypotheek of huur alleen betalen? Is er genoeg inkomen om voor de kinderen te blijven zorgen? Moet er meer gewerkt worden? En is dat überhaupt mogelijk wanneer één ouder straks alle zorgtaken alleen draagt? Op zo’n moment wordt duidelijk dat de rolverdeling binnen een gezin niet alleen praktisch is, maar ook financieel. Het inkomen van iemand heeft namelijk een belangrijke functie binnen het huishouden. Maar ook een partner die minder verdient of niet werkt, kan financieel belangrijk zijn. Wanneer diegene veel voor de kinderen zorgt of het huishouden regelt, moeten sommige van die taken na een overlijden misschien op een andere manier worden opgelost.
Wat een overlijdensrisicoverzekering kan betekenen
Een overlijdensrisicoverzekering, vaak afgekort tot ORV, kan in zo’n situatie een financieel vangnet vormen. Bij deze verzekering wordt onder de afgesproken voorwaarden een bedrag uitgekeerd wanneer de verzekerde tijdens de looptijd overlijdt. Dat bedrag kan de achterblijvende partner bijvoorbeeld gebruiken om de hypotheek gedeeltelijk af te lossen, vaste lasten te blijven betalen of tijdelijk minder te werken. Een ORV voorkomt niet dat de rolverdeling binnen het gezin verandert. Het verlies van een partner heeft een enorme impact die je niet met geld kan oplossen. Een financiële uitkering kan er wel voor zorgen dat er niet meteen grote financiële beslissingen genomen hoeven te worden. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat de achterblijvende ouder niet direct extra uren hoeft te gaan werken of dat het gezin in dezelfde woning kan blijven wonen.
